J\u0119zyki<\/a> bryta\u0144skie wywodz\u0105 si\u0119 ze wsp\u00f3lnego j\u0119zyka bryta\u0144skiego, kt\u00f3rym pos\u0142ugiwano si\u0119 na terenie Wielkiej Brytanii w epoce \u017celaza oraz w okresie rzymskim.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nPost\u0119puj\u0105ca od V wieku ekspansja anglosaska wypiera\u0142a je na zach\u00f3d, a migruj\u0105cy Brytowie przenie\u015bli sw\u00f3j j\u0119zyk tak\u017ce do Bretanii we Francji. Oko\u0142o 600 roku n.e. dawne dialekty zacz\u0119\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cnicowa\u0107, daj\u0105c pocz\u0105tek walijskiemu, kornijskiemu, breto\u0144skiemu, wymar\u0142emu ju\u017c kumbryjskiemu, a by\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c piktyjskiemu<\/strong>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nJ\u0119zyki te cechowa\u0142y si\u0119 m.in. szykiem czasownik-podmiot-dope\u0142nienie, mutacjami nag\u0142osowymi oraz zapo\u017cyczeniami z \u0142aciny. Mimo wielu historycznych przemian cz\u0119\u015b\u0107 j\u0119zyk\u00f3w bryto\u0144skich przetrwa\u0142a do dzi\u015b, w tym walijski i breto\u0144ski.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
<\/span>J\u0119zyk walijski<\/span><\/h3>\r\n\r\n\r\n\r\nWalijski (Cymraeg<\/em><\/strong>) wywodzi si\u0119 z zachodniego j\u0119zyka bryta\u0144skiego. Oko\u0142o 800 roku n.e. przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w starowalijski i sta\u0142 si\u0119 bogatym j\u0119zykiem m\u00f3wionym i literackim, z takimi osi\u0105gni\u0119ciami jak \u015bredniowieczne dzie\u0142o pt. Mabinogion<\/em>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nPomimo politycznej dominacji Anglii j\u0119zyk walijski zachowa\u0142 swoj\u0105 pozycj\u0119 dzi\u0119ki temu, \u017ce by\u0142 u\u017cywany w lokalnych spo\u0142eczno\u015bciach, w Ko\u015bciele, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce w edukacji.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Cechuj\u0105 go mutacje nag\u0142osowe, szyk czasownik-podmiot-dope\u0142nienie<\/strong> oraz bogaty system samog\u0142osek. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie pos\u0142uguje si\u0119 nim ponad 800 tysi\u0119cy os\u00f3b, a jego rozw\u00f3j wspieraj\u0105 polityka pa\u0144stwa, szko\u0142y walijskoj\u0119zyczne oraz media, takie jak telewizja S4C<\/strong>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nJ\u0119zyk walijski jest wa\u017cnym elementem to\u017csamo\u015bci kraju i podkre\u015bla kulturow\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 Walii.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
<\/span>J\u0119zyk breto\u0144ski<\/span><\/h3>\r\n\r\n\r\n\r\nBreto\u0144ski (Brezhoneg)<\/strong> rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w wyniku migracji Bryt\u00f3w z Wielkiej Brytanii do Armoryki (dzisiejszej Bretanii we Francji) mi\u0119dzy V a VII wiekiem. Pomimo dominacji j\u0119zyka francuskiego i silnego zr\u00f3\u017cnicowania dialektalnego breto\u0144ski zachowa\u0142 celtyck\u0105 fonologi\u0119, jednak odmienn\u0105 od tej znanej z j\u0119zyk\u00f3w goidelskich (irlandzki, szkocki, ma\u0144ski).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nDo jego cech charakterystycznych r\u00f3wnie\u017c nale\u017c\u0105 mutacje nag\u0142osowe oraz z\u0142o\u017cona morfologia czasownika, \u0142\u0105cz\u0105ca formy syntetyczne i analityczne. Szyk zdania mo\u017ce przybra\u0107 form\u0119 czasownik-podmiot-dope\u0142nienie<\/strong> albo z czasownikiem na drugim miejscu, w zale\u017cno\u015bci od typu wypowiedzi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nObecnie, mimo d\u0142ugotrwa\u0142ego spadku liczby u\u017cytkownik\u00f3w, breto\u0144ski prze\u017cywa odrodzenie dzi\u0119ki edukacji dwuj\u0119zycznej i inicjatywom kulturalnym. Liczb\u0119 os\u00f3b pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 tym j\u0119zykiem szacuje si\u0119 na oko\u0142o 107 tysi\u0119cy (stan na 2024 rok), g\u0142\u00f3wnie w zachodniej Bretanii.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
<\/span>J\u0119zyk kornijski<\/span><\/h3>\r\n\r\n\r\n\r\nKornijski (Kernewek<\/em>)<\/strong> by\u0142 historycznie u\u017cywany w Kornwalii, w po\u0142udniowo-zachodniej Anglii. Jego gwa\u0142towny zanik nast\u0105pi\u0142 w XVIII wieku wraz z ekspansj\u0105 j\u0119zyka angielskiego. Mimo to zachowa\u0142 podstawowe cechy bryta\u0144skie, takie jak mutacje nag\u0142osowe oraz charakterystyczne struktury czasownikowe.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nOdrodzenie j\u0119zyka rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 na pocz\u0105tku XX wieku dzi\u0119ki edukacji, literaturze i mediom. Dzi\u015b kornijski znowu jest u\u017cywany w Kornwalii.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Obecnie j\u0119zyk ten ma kilkuset u\u017cytkownik\u00f3w, kt\u00f3rzy pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 nim p\u0142ynnie, oraz wiele os\u00f3b ucz\u0105cych si\u0119, a UNESCO uznaje go za j\u0119zyk odrodzony, wykazuj\u0105c na jego sta\u0142y wzrost.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
<\/span>J\u0119zyki celtyckie<\/span> kontynentalne<\/span><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\nKontynentalne j\u0119zyki celtyckie<\/span> by\u0142y niegdy\u015b u\u017cywane na rozleg\u0142ych obszarach Europy Zachodniej i \u015arodkowej, od P\u00f3\u0142wyspu Iberyjskiego po okolice dzisiejszej Ankary w Turcji.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nDo tej grupy zalicza si\u0119 m.in. galijski, lepontyjski i galatyjski. Przyk\u0142adowo galijski wyst\u0119powa\u0142 na terenach dzisiejszej Francji, Szwajcarii, Belgii, zachodnich Niemiec oraz p\u00f3\u0142nocnych W\u0142och. Pozostawi\u0142 po sobie inskrypcje i nazwy miejsc, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 o jego szerokim zasi\u0119gu.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Zasi\u0119g j\u0119zyk\u00f3w celtyckich kontynentalnych odzwierciedla migracje i osadnictwo plemion celtyckich w I tysi\u0105cleciu p.n.e. Ekspansja Imperium Rzymskiego oraz dominacja \u0142aciny, a p\u00f3\u017aniej nap\u00f3r plemion germa\u0144skich, doprowadzi\u0142y jednak do ich stopniowego zaniku do wczesnego \u015bredniowiecza.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Istnieje teoria, \u017ce galijski m\u00f3g\u0142 przetrwa\u0107 a\u017c do VI wieku naszej ery. Pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c hipotezy, wed\u0142ug kt\u00f3rych niekt\u00f3re kontynentalne j\u0119zyki celtyckie utrzyma\u0142y si\u0119 nawet do p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
<\/span>Lepontyjski<\/span><\/h3>\r\n\r\n\r\n\r\nLepontyjski by\u0142 staro\u017cytnym j\u0119zykiem alpejskim u\u017cywanym mi\u0119dzy 550 a 100 r. p.n.e. na terenach p\u00f3\u0142nocnych W\u0142och oraz dzisiejszej Szwajcarii.<\/strong> Zachowa\u0142 si\u0119 w oko\u0142o 140 inskrypcjach zapisanych za pomoc\u0105 pisma alphabet lugano<\/em>, wywodz\u0105cego si\u0119 z archaicznego alfabetu etruskiego.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nCz\u0119\u015b\u0107 badaczy uznaje go za wczesny dialekt galijskiego, inni traktuj\u0105 go jako zupe\u0142nie odr\u0119bny j\u0119zyk. Inskrypcje zawieraj\u0105 imiona, dedykacje oraz informacje o pochodzeniu. S\u0105 to jedne z najstarszych \u015bwiadectw, kt\u00f3re pomagaj\u0105 lepiej pozna\u0107 kontynentalne j\u0119zyki celtyckie<\/span>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<\/span>Galijski<\/span><\/h3>\r\n\r\n\r\n\r\nGalijski by\u0142 u\u017cywany na rozleg\u0142ych obszarach Europy przed podbojem rzymskim i w czasie panowania Rzymian. Jest znany m.in. z kalendarza z Coligny z II wieku n.e., zapisanego alfabetem \u0142aci\u0144skim.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Po podboju rzymskim by\u0142 stopniowo wypierany przez \u0142acin\u0119 ludow\u0105. Pozostawi\u0142 jednak \u015blady w j\u0119zyku francuskim, zw\u0142aszcza w s\u0142ownictwie zwi\u0105zanym z rolnictwem, np. ch\u00eane (\u201ed\u0105b\u201d) czy mouton (\u201eowca\u201d).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n